Prostaatkanker begrijpen: PSA-waarden, hormonen en wat leefstijl mogelijk kan betekenen

Wanneer iemand te horen krijgt dat hij prostaatkanker heeft, komen er vaak ineens veel nieuwe medische termen voorbij. Begrippen zoals PSA-waarde, PSA-verdubbelingstijd of active surveillance kunnen verwarrend zijn, terwijl ze juist belangrijk zijn om te begrijpen wat er in het lichaam gebeurt.

In dit artikel leggen we eerst eenvoudig uit wat deze begrippen betekenen. Daarna kijken we naar de rol van hormonen bij prostaatkanker, waarom de ziekte vooral op latere leeftijd voorkomt, en wat onderzoek zegt over leefstijl en bepaalde voedingsstoffen.

---

Wat is PSA?

PSA staat voor Prostaat Specifiek Antigeen. Dit is een eiwit dat door de prostaat wordt gemaakt en in kleine hoeveelheden in het bloed terechtkomt.

Met een eenvoudige bloedtest kan de hoeveelheid PSA worden gemeten. Artsen gebruiken deze waarde onder andere om:

• prostaatproblemen op te sporen
• prostaatkanker te volgen
• te zien hoe een behandeling aanslaat.

Een verhoogde PSA-waarde betekent niet automatisch kanker. PSA kan ook stijgen door:

• een vergrote prostaat
• een ontsteking
• een recente biopsie of onderzoek van de prostaat.

Daarom kijken artsen meestal niet naar één meting, maar vooral naar hoe PSA zich in de tijd ontwikkelt.

---

Waarom kijken artsen naar de PSA-trend?

Bij prostaatkanker is niet alleen de hoogte van PSA belangrijk, maar vooral hoe snel deze verandert.

Sommige tumoren groeien heel langzaam en kunnen jarenlang stabiel blijven. Andere groeien sneller.

Door PSA-metingen over langere tijd te vergelijken kunnen artsen beter inschatten hoe actief de ziekte is.

---

Wat is de PSA-verdubbelingstijd?

Een belangrijk begrip hierbij is de PSA-verdubbelingstijd. Dit is de tijd die nodig is voordat de PSA-waarde verdubbelt.

Voorbeeld:

Tijd	PSA
januari	2
januari jaar later	4

In dit voorbeeld is de PSA-verdubbelingstijd ongeveer één jaar.

Een lange verdubbelingstijd wijst vaak op een langzaam groeiende tumor.
Een snelle verdubbeling kan betekenen dat de ziekte actiever is.

---

Wat is active surveillance?

Bij sommige mannen groeit prostaatkanker zo langzaam dat artsen niet meteen een operatie of bestraling adviseren.

In dat geval kiezen zij soms voor active surveillance (actieve controle).

Dat betekent dat de ziekte regelmatig wordt gevolgd met:

• PSA-metingen
• scans
• soms biopsieën.

Behandeling wordt dan pas gestart wanneer dat echt nodig is.

---

De rol van hormonen bij prostaatkanker

Prostaatkanker wordt vaak een hormoongerelateerde kanker genoemd. Dat betekent niet dat mannen met prostaatkanker automatisch te veel hormonen hebben.

De meeste mannen met prostaatkanker hebben gewoon normale testosteronwaarden.

De prostaat reageert echter sterk op mannelijke hormonen, zogenaamde androgenen, zoals testosteron.

Deze hormonen werken via een eiwit in de cel: de androgen-receptor. Je kunt deze receptor zien als een soort schakelaar die celgroei kan activeren.

Wanneer testosteron zich aan deze receptor bindt, kan de cel signalen krijgen om te groeien en zich te delen.

Bij prostaatkanker kunnen tumorcellen dit mechanisme soms sterker gebruiken. Daardoor kunnen ze blijven groeien, zelfs wanneer de hormoonspiegels normaal zijn.

Daarom richten veel behandelingen voor prostaatkanker zich op:

• het verlagen van testosteron
• of het blokkeren van de androgen-receptor

zodat de groeisignalen naar de kankercellen verminderen.

---

Waarom komt prostaatkanker vooral op oudere leeftijd voor?

De kans op prostaatkanker neemt sterk toe na het vijftigste levensjaar.

Dat komt waarschijnlijk doordat verschillende processen samen veranderen naarmate we ouder worden, zoals:

• veranderingen in hormoonbalans
• DNA-schade die zich in cellen kan ophopen
• chronische ontsteking
• veranderingen in het immuunsysteem
• veranderingen in het dag-nachtritme en hormoonproductie.

Deze factoren kunnen ervoor zorgen dat cellen gevoeliger worden voor processen die leiden tot ongecontroleerde celgroei.

---

Wat zegt onderzoek over leefstijl?

Naast medische behandeling kijken onderzoekers ook naar de mogelijke rol van leefstijl.

Een bekende studie van de Amerikaanse arts Dean Ornish onderzocht mannen met prostaatkanker die hun leefstijl veranderden.

Het programma bestond onder andere uit:

• een grotendeels plantaardig dieet
• dagelijkse beweging
• stressreductie zoals meditatie en yoga.

Na een jaar zagen onderzoekers dat de PSA-waarde in deze groep gemiddeld licht daalde, terwijl deze in de controlegroep steeg.

Ook bleek dat het bloed van deelnemers uit de leefstijlgroep in laboratoriumonderzoek de groei van prostaatkankercellen sterker kon remmen.

Dit suggereert dat leefstijl mogelijk invloed kan hebben op biologische processen zoals ontsteking, hormoonsignalering en stofwisseling.

---

Onderzoek naar voedingsstoffen en andere stoffen

Naast leefstijl onderzoeken wetenschappers ook verschillende natuurlijke stoffen en middelen die mogelijk invloed hebben op processen die betrokken zijn bij kankerontwikkeling.

Melatonine

Melatonine is een hormoon dat vooral bekend is vanwege zijn rol bij het reguleren van het slaap-waakritme. Het wordt in het lichaam geproduceerd door de pijnappelklier, vooral wanneer het donker wordt.

Naast deze rol bij slaap heeft melatonine ook andere biologische effecten. In onderzoek is gezien dat melatonine:

• sterke antioxidatieve eigenschappen heeft
• ontstekingsprocessen kan remmen
• invloed kan hebben op celgroei en apoptose (geprogrammeerde celdood).

Bij hormoongevoelige kankers zoals prostaatkanker is vooral interessant dat melatonine mogelijk invloed kan hebben op hormonale signalering in cellen.

In laboratoriumstudies is bijvoorbeeld gevonden dat melatonine:

• de activiteit van de androgen-receptor kan verminderen
• de groei van prostaatkankercellen kan remmen
• processen kan stimuleren die leiden tot apoptose.

Omdat prostaatkanker vaak gevoelig is voor hormonale signalen, onderzoeken wetenschappers of melatonine deze signalen mogelijk kan beïnvloeden en zo indirect de groei van tumorcellen kan vertragen.

Daarnaast kan melatonine helpen bij slaapproblemen, die relatief vaak voorkomen bij mannen die hormonale therapie ondergaan.

---

Broccolikiemen (sulforafaan)

Broccolikiemen bevatten sulforafaan, een stof die betrokken kan zijn bij ontgiftingsprocessen in cellen en invloed kan hebben op genregulatie.

In kleine studies bij mannen met stijgende PSA-waarden werd gezien dat sulforafaan mogelijk de snelheid van PSA-stijging kan vertragen.

---

Granaatappel

Granaatappel bevat veel polyfenolen, krachtige antioxidanten.

In sommige klinische studies bij mannen met een stijgende PSA na behandeling werd gezien dat granaatappel-extract de PSA-verdubbelingstijd kon verlengen, wat kan wijzen op een langzamere ziekteprogressie.

---

Curcumine

Curcumine, een bestanddeel van kurkuma, staat bekend om zijn ontstekingsremmende eigenschappen.

In laboratoriumonderzoek kan curcumine verschillende signaalroutes in kankercellen beïnvloeden. Daarbij is gezien dat curcumine de groei van prostaatkankercellen kan remmen en geprogrammeerde celdood (apoptose) kan stimuleren.

---

Fenbendazol

Fenbendazol is oorspronkelijk een antiparasitair middel dat vooral in de diergeneeskunde wordt gebruikt.

In laboratoriumonderzoek wordt gekeken of fenbendazol ook invloed kan hebben op kankercellen. Het middel kan zich binden aan een eiwit genaamd tubuline, dat een belangrijke rol speelt bij de celdeling.

Door deze structuren te verstoren kunnen cellen zich moeilijker delen. Omdat kankercellen vaak snel delen, onderzoeken wetenschappers of dit mechanisme de groei van tumorcellen kan remmen en mogelijk apoptose kan stimuleren. Het meeste onderzoek naar fenbendazol bij kanker bevindt zich momenteel nog in een preklinische fase.

---

Groene thee

Groene thee bevat polyfenolen zoals EGCG.

Deze stoffen worden onderzocht omdat ze mogelijk invloed hebben op:

• hormonale signalering
• ontstekingsprocessen
• tumorcelgroei.

In laboratoriumstudies met prostaatkankercellen is bijvoorbeeld gezien dat EGCG de activiteit van de androgen-receptor kan beïnvloeden en de groei van tumorcellen kan remmen.

---

Veel voorkomende misverstanden over prostaatkanker

1. Prostaatkanker betekent dat iemand te veel testosteron heeft
Dat is meestal niet zo. Het probleem zit vaker in hoe tumorcellen reageren op hormonen.

2. Een hoge PSA betekent altijd kanker
Nee. PSA kan ook stijgen door andere prostaatproblemen.

3. Prostaatkanker groeit altijd snel
Veel prostaatkankers groeien juist langzaam.

4. Behandeling is altijd meteen nodig
Soms is actieve controle (active surveillance) een veilige optie.

5. Leefstijl kan medische behandeling vervangen
Leefstijl kan mogelijk ondersteunen, maar vervangt geen medische therapie.

---

---

Conclusie

Prostaatkanker is een complexe ziekte waarbij verschillende factoren een rol spelen, waaronder hormonale signalering, veroudering en veranderingen in cellen.

PSA-metingen helpen artsen om de ziekte te volgen en beter te begrijpen hoe actief deze is.

Onderzoek suggereert dat leefstijl, voeding en bepaalde stoffen mogelijk invloed kunnen hebben op biologische processen zoals ontsteking, oxidatieve stress en hormoonsignalering. Tegelijkertijd benadrukken onderzoekers dat deze factoren vooral een ondersteunende rol spelen en geen vervanging vormen voor medische behandeling.

Voor veel mensen kan het echter waardevol zijn om te weten dat factoren zoals voeding, beweging, slaap en stressregulatie mogelijk bijdragen aan een gezondere biologische omgeving in het lichaam.

---

Bronnen (selectie van studies)

Ornish D. et al. (2005). Intensive lifestyle changes may affect the progression of prostate cancer. Journal of Urology.

Ornish D. et al. (2008). Changes in prostate gene expression in men undergoing an intensive nutrition and lifestyle intervention. PNAS.

Pantuck A.J. et al. (2006). Phase II study of pomegranate juice for men with rising PSA. Clinical Cancer Research.

Cipolla B.G. et al. (2015). Sulforaphane in men with biochemical recurrence. Cancer Prevention Research.

Reiter R.J. et al. (2017). Melatonin as a mitochondria-targeted antioxidant. Cellular and Molecular Life Sciences.