Zeoliet en ivermectine: een technische toelichting op een veelgestelde vraag

 

Waarom bevat de capsule zeoliet?

Zeoliet wordt in deze formulering gebruikt als hulpstof (excipient). De functie van zeoliet is voornamelijk die van draagstof en anti-klontermiddel, waardoor een stabiele en consistente verdeling van de werkzame stof in de capsule mogelijk wordt.

De gebruikte zeoliet heeft een gemiddelde deeltjesgrootte van circa 35 micrometer (35 µm) en bevat geen nanodeeltjes.

De aanwezigheid van zeoliet roept soms vragen op omdat dit mineraal bekend staat om zijn adsorberende eigenschappen. De vraag die daarbij wordt gesteld is of zeoliet mogelijk ivermectine zou kunnen binden en daardoor de opname van ivermectine zou kunnen verminderen.

Om die vraag te beantwoorden is het noodzakelijk om naar de fysisch-chemische eigenschappen van beide stoffen te kijken.

Hoe werkt zeoliet?

Zeolieten zijn natuurlijke kristallijne aluminosilicaten met een poreuze structuur. Door de specifieke opbouw van het kristalrooster bezit zeoliet een permanente negatieve lading.

Deze negatieve lading wordt gecompenseerd door positief geladen ionen zoals natrium, kalium, calcium en magnesium. Deze ionen kunnen worden uitgewisseld met andere positief geladen ionen uit de omgeving. Dit mechanisme staat bekend als ionenuitwisseling (cation exchange).

Hierdoor heeft zeoliet een bekende affiniteit voor onder andere:

• ammoniumionen (NH₄⁺);
• bepaalde zware metalen;
• diverse andere positief geladen ionen.

Het vermogen van zeoliet om bepaalde stoffen te binden betekent echter niet dat het iedere stof waarmee het in contact komt automatisch zal adsorberen. Net als een magneet niet ieder materiaal aantrekt, is de mate van binding afhankelijk van de specifieke chemische eigenschappen van de betreffende stof.

Ivermectine is geen positief geladen molecule

Een belangrijk gegeven is dat ivermectine onder de gebruikelijke fysiologische omstandigheden in het maag-darmkanaal en de bloedbaan niet aanwezig is als een positief geladen ion.

Hoewel de ladingsverdeling van moleculen kan veranderen afhankelijk van factoren zoals de zuurgraad (pH), bezit ivermectine geen sterk basische groep die onder normale omstandigheden gemakkelijk een blijvende positieve lading aanneemt.

Daardoor ontbreekt het primaire mechanisme waarmee zeoliet normaal gesproken stoffen bindt via ionenuitwisseling.

Dit betekent niet dat iedere vorm van interactie volledig onmogelijk is, maar wel dat het bekendste en best onderzochte bindingsmechanisme van zeoliet niet direct van toepassing lijkt op ivermectine.

De rol van molecuulgrootte

Naast elektrische lading speelt ook de afmeting van een molecule een belangrijke rol.

Een belangrijk deel van de adsorptiecapaciteit van zeoliet is afkomstig van het enorme interne oppervlak dat aanwezig is in de microscopische poriën van het kristal.

Bij clinoptiloliet, de meest gebruikte natuurlijke zeolietsoort, liggen de porie-openingen doorgaans in de orde van grootte van ongeveer 0,3 tot 0,8 nanometer.

Wij hebben geen directe metingen uitgevoerd aan de exacte moleculaire afmetingen van de ivermectine in onze formulering. Op basis van de beschikbare literatuur over ivermectine en de bekende moleculaire structuur wordt ivermectine echter algemeen beschouwd als een relatief grote organische molecule, waarvan de afmetingen naar verwachting groter zijn dan de porie-openingen van clinoptiloliet.

Wanneer deze benadering correct is, zou toegang van ivermectine tot een groot deel van het interne poriënsysteem van de zeoliet fysisch beperkt zijn. In dat geval blijven eventuele interacties grotendeels beperkt tot het externe oppervlak van de zeolietdeeltjes.

Hoewel deze redenering gebaseerd is op algemeen bekende fysisch-chemische eigenschappen en moleculaire modellen, erkennen wij dat specifiek onderzoek naar de combinatie van ivermectine en clinoptiloliet noodzakelijk zou zijn om dit met volledige zekerheid experimenteel te bevestigen.

 

Lipofiliciteit van ivermectine

Een tweede belangrijke eigenschap van ivermectine is de sterke lipofiliciteit.

Ivermectine is een uitgesproken vetoplosbare molecule met een hoge affiniteit voor vetachtige omgevingen. Deze eigenschap verklaart mede waarom opname van ivermectine doorgaans wordt bevorderd wanneer het samen met voedsel wordt ingenomen.

Zeoliet daarentegen is een hydrofiel mineraal dat juist een sterke affiniteit heeft voor water en geladen deeltjes.

Vanuit fysisch-chemisch perspectief bestaat er daarom geen evidente sterke aantrekkingskracht tussen een hydrofiel aluminosilicaatoppervlak en een grote, neutrale, sterk lipofiele molecule zoals ivermectine.

Theoretische interactie versus klinische relevantie

In de wetenschap moet onderscheid worden gemaakt tussen een theoretische mogelijkheid en een daadwerkelijk relevant biologisch effect.

Zelfs wanneer een beperkte oppervlakkige adsorptie van ivermectine aan zeoliet zou plaatsvinden, betekent dit niet automatisch dat de opname van ivermectine in het menselijk lichaam daardoor merkbaar wordt beïnvloed.

Om de biologische beschikbaarheid van ivermectine daadwerkelijk te verlagen, zou moeten worden aangetoond dat:

• een relevante hoeveelheid ivermectine wordt gebonden;
• deze binding voldoende sterk is;
• deze binding intact blijft onder de omstandigheden in het maag-darmkanaal;
• dit uiteindelijk leidt tot meetbaar lagere bloedspiegels;
• en dit tevens resulteert in een aantoonbaar verschil in farmacologische werking.

Voor zover ons bekend zijn er momenteel geen gepubliceerde farmacokinetische studies die aantonen dat de hoeveelheid zeoliet die in dergelijke capsules wordt gebruikt leidt tot een klinisch relevante vermindering van de opname of werkzaamheid van ivermectine.

Onze beoordeling op basis van de huidige kennis

Op basis van de bekende eigenschappen van zowel zeoliet als ivermectine zien wij momenteel geen sterke wetenschappelijke aanwijzingen voor een significante negatieve interactie tussen beide stoffen.

Deze beoordeling is gebaseerd op meerdere factoren:

• ivermectine is geen positief geladen ion;
• het belangrijkste bindingsmechanisme van zeoliet lijkt daardoor beperkt relevant;
• de beschikbare literatuur suggereert dat ivermectine aanzienlijk groter is dan de porie-openingen van clinoptiloliet;
• ivermectine is sterk lipofiel, terwijl zeoliet een hydrofiel mineraal is;
• er zijn voor zover ons bekend geen farmacokinetische gegevens die aantonen dat de gebruikte hoeveelheid zeoliet de biologische beschikbaarheid van ivermectine significant verlaagt.

Dat betekent niet dat iedere theoretische interactie volledig kan worden uitgesloten. Wetenschappelijke kennis blijft zich ontwikkelen. Op basis van de momenteel beschikbare gegevens zien wij echter geen overtuigende reden om aan te nemen dat de aanwezigheid van zeoliet in deze formulering de werkzaamheid van ivermectine in relevante mate vermindert.

Voortdurende optimalisatie

Wij blijven onze formuleringen voortdurend evalueren en verbeteren. Daarom onderzoeken wij tevens alternatieve hulpstoffen die mogelijk nog beter aansluiten bij de eigenschappen van vetoplosbare verbindingen zoals ivermectine.

Een eventuele toekomstige wijziging van de formulering moet worden gezien als onderdeel van onze voortdurende optimalisatie van producten en niet als een aanwijzing dat er bewijs bestaat voor een negatieve interactie tussen zeoliet en ivermectine.

Wij blijven nieuwe wetenschappelijke gegevens, publicaties en praktijkervaringen volgen en zullen onze beoordeling aanpassen wanneer nieuwe betrouwbare informatie daar aanleiding toe geeft.